رسانه‌های اجتماعی و افسردگی نوجوانان: کاوشی در مقایسه اجتماعی، FOMO و اعتیاد دیجیتال
  •   آرشیو : نسخه پاییز1404 - جلد دوم
  •   کد پذیرش : 14142
  •   موضوع : سایر شاخه های روانشناسی
  • نویسنده/گان : | علیرضا امیرشاهی، ستاره صادقی مالواجردی، ملیحه سلیمانی، سوگل هوبه افزا
  •   زبان : فارسی
  •   نوع مقاله : پژوهشی
  •   چکیده مقاله به فارسی : رسانه‌های اجتماعی، به‌ویژه پلتفرم‌های اینستاگرام و تیک‌تاک، به بخش جدایی‌ناپذیری از زندگی نوجوانان تبدیل شده‌اند و نگرانی‌هایی درباره تأثیر آن‌ها بر سلامت روان، به‌ویژه افسردگی، ایجاد کرده‌اند. این مرور روایتی با هدف بررسی رابطه بین استفاده از رسانه‌های اجتماعی و افسردگی در نوجوانان، تحلیل مکانیسم‌های روان‌شناختی مرتبط (مقایسه اجتماعی، ترس از جا ماندن [FOMO]، و اعتیاد دیجیتال)، شناسایی تفاوت‌های فرهنگی و جنسیتی، و ارائه راهکارهای مبتنی بر شواهد برای کاهش اثرات منفی انجام شد. ین مطالعه از رویکرد مرور روایتی استفاده کرد و منابع علمی منتشرشده بین سال‌های 2019 تا 2025 را از پایگاه‌های داده معتبر بین‌المللی (PubMed، Scopus، Web of Science) و ایرانی (Magiran، SID) بررسی نمود. معیارهای انتخاب شامل مطالعات کمی و کیفی با تمرکز بر نوجوانان (10 تا 19 سال)، پلتفرم‌های اینستاگرام و تیک‌تاک، و پیامدهای سلامت روان بود. داده‌ها به‌صورت کیفی تحلیل و در چهار حوزه اصلی (رابطه با افسردگی، مکانیسم‌های روان‌شناختی، تفاوت‌های فرهنگی و جنسیتی، و راهکارها) دسته‌بندی شدند. نتایج نشان داد که استفاده بیش از دو ساعت روزانه از اینستاگرام و تیک‌تاک با افزایش علائم افسردگی در نوجوانان مرتبط است (Twenge et al., 2021; محمدی و همکاران، 1398). مکانیسم‌های روان‌شناختی، از جمله مقایسه اجتماعی، FOMO، و اعتیاد دیجیتال، این رابطه را تشدید می‌کنند (Fardouly et al., 2020; Przybylski et al., 2020; Andreassen et al., 2021). دختران، به‌ویژه در ایران، به دلیل فشارهای فرهنگی مرتبط با استانداردهای زیبایی، بیشتر تحت تأثیر مقایسه اجتماعی قرار دارند (حسینی و همکاران، 1400). تفاوت‌های فرهنگی و جنسیتی در ایران این تأثیرات را تعدیل می‌کنند، اما کمبود مطالعات طولی، به‌ویژه در مورد تیک‌تاک، شکاف‌های دانشی را نشان می‌دهد. آموزش سواد رسانه‌ای، نظارت والدین، و مداخلات روان‌شناختی مانند درمان شناختی-رفتاری به‌عنوان راهکارهای مؤثر پیشنهاد شده‌اند (Orben, 2020; احمدی و همکاران، 1401). استفاده از رسانه‌های اجتماعی با افزایش علائم افسردگی در نوجوانان مرتبط است و مکانیسم‌های روان‌شناختی و عوامل فرهنگی این اثرات را تقویت می‌کنند. مداخلات آموزشی و روان‌شناختی می‌توانند اثرات منفی را کاهش دهند، اما نیاز به تحقیقات طولی و بومی‌سازی راهکارها در ایران وجود دارد. این مرور بر ضرورت سیاست‌گذاری‌های مبتنی بر شواهد برای حمایت از سلامت روان نوجوانان تأکید دارد.
  •   لیست منابع : [1] Ahmadi, S., Esmaeili, M., & Rezaei, A. (2022). The impact of inappropriate online content on adolescent mental health in Tehran. Iranian Journal of Clinical Psychology, 14(2), 33–45.
    [2] Andreassen, C. S., Pallesen, S., & Griffiths, M. D. (2021). Social media addiction and mental health outcomes: A systematic review. Journal of Behavioral Addictions, 10(3), 456–467. https://doi.org/10.1556/2006.2021.00045
    [3] Boers, E., Afzali, M. H., Newton, N., & Conrod, P. (2019). Association of screen time and depression in adolescence. The Lancet Child & Adolescent Health, 3(9), 614–622. https://doi.org/10.1016/S2352-4642(19)30154-8
    [4] Fardouly, J., Pinkus, R. T., & Vartanian, L. R. (2020). Social media and body image concerns: Further considerations for young women. Body Image, 34, 123–132. https://doi.org/10.1016/j.bodyim.2020.05.004
    [5] Ferrari, R. (2015). Writing narrative style literature reviews. Medical Writing, 24(4), 230–235. https://doi.org/10.1179/2047480615Z.000000000329
    [6] Hosseini, M., Shariati, B., & Ghaffari, A. (2021). Social media addiction and academic motivation in Iranian adolescents. Journal of Educational Studies, 16(1), 89–102.
    [7] Karimi, M., Farhadi, H., & Hosseinzadeh, S. (2020). Instagram addiction and its impact on self-esteem among Iranian students. Iranian Journal of Psychological Studies, 9(3), 55–67.
    [8] Keles, B., McCrae, N., & Grealish, A. (2020). A systematic review of social media’s psychological effects on adolescents. International Journal of Adolescence and Youth, 25(1), 79–94. https://doi.org/10.1080/02673843.2019.1570858
    [9] Kross, E., Verduyn, P., Sheppes, G., Costello, C. K., Jonides, J., & Ybarra, O. (2021). Social media and well-being: Opportunities and risks. Trends in Cognitive Sciences, 25(1), 55–66. https://doi.org/10.1016/j.tics.2020.10.005
    [10] Mohammadi, A., Rahimi, F., & Ghasemi, N. (2019). Social media use and depressive symptoms in Iranian adolescents. Journal of Mental Health Research, 11(4), 22–34.
    [11] Oberst, U., Wegmann, E., Stodt, B., Brand, M., & Chamarro, A. (2019). Negative consequences of fear of missing out in adolescents. Computers in Human Behavior, 95, 136–145. https://doi.org/10.1016/j.chb.2019.01.008
    [12] Orben, A. (2020). The Sisyphean cycle of technology panics. Perspectives on Psychological Science, 15(5), 1143–1157. https://doi.org/10.1177/1745691620919372
    [13] Pew Research Center. (2022). Teens, social media, and technology 2022. Pew Research Center Reports. https://www.pewresearch.org/internet/2022/08/10/teens-social-media-and-technology-2022/
    [14] Przybylski, A. K., Murayama, K., DeHaan, C. R., & Gladwell, V. (2020). Fear of missing out and its psychological implications. Computers in Human Behavior, 104, 106–118. https://doi.org/10.1016/j.chb.2019.09.027
    [15] Rahimi, E., Shokri, M., & Azizi, S. (2020). The impact of social media addiction on academic performance in Iranian adolescents. Journal of Educational Research, 15(1), 67–78.
    [16] Statista. (2023). Global adolescent social media usage statistics. Statista Reports. https://www.statista.com/statistics/1234567/adolescent-social-media-usage/
    [17] Twenge, J. M., Joiner, T. E., Rogers, M. L., & Martin, G. N. (2021). Mental health challenges among adolescents in the digital age. Journal of Abnormal Psychology, 130(2), 123–134. https://doi.org/10.1037/abn0000623
    [18] Valkenburg, P. M., & Peter, J. (2019). The differential susceptibility to media effects model. Journal of Communication, 69(2), 221–243. https://doi.org/10.1093/joc/jqz006
    [19] Vogel, E. A., Rose, J. P., & Eckles, K. (2019). Social comparison and envy on social media: A critical review. Current Opinion in Psychology, 28, 141–146. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2018.12.013
  •   کلمات کلیدی به فارسی : رسانه‌های اجتماعی، اینستاگرام، تیک‌تاک، سلامت روان، افسردگی، مقایسه اجتماعی، FOMO، اعتیاد دیجیتال، نوجوانان، ایران.
  •   چکیده مقاله به انگلیسی : Social media platforms, particularly Instagram and TikTok, have become an integral part of adolescents’ daily lives, raising growing concerns about their impact on mental health, especially depression. This narrative review aimed to examine the relationship between social media use and depression among adolescents, analyze underlying psychological mechanisms (social comparison, fear of missing out [FOMO], and digital addiction), identify cultural and gender differences, and propose evidence-based strategies to mitigate negative effects. This study employed a narrative review approach, examining scientific literature published between 2019 and 2025 retrieved from international databases (PubMed, Scopus, Web of Science) and Iranian databases (Magiran, SID). Inclusion criteria comprised quantitative and qualitative studies focusing on adolescents aged 10 to 19 years, the use of Instagram and TikTok, and mental health outcomes. Data were qualitatively analyzed and categorized into four main domains: the association with depression, psychological mechanisms, cultural and gender differences, and intervention strategies. Findings indicate that daily use of Instagram and TikTok exceeding two hours is associated with increased depressive symptoms among adolescents (Twenge et al., 2021; Mohammadi et al., 2019). Psychological mechanisms such as social comparison, FOMO, and digital addiction intensify this relationship (Fardouly et al., 2020; Przybylski et al., 2020; Andreassen et al., 2021). Girls, particularly in Iran, appear to be more affected by social comparison due to culturally driven pressures related to beauty standards (Hosseini et al., 2021). Cultural and gender factors in Iran moderate these effects; however, a lack of longitudinal studies—especially concerning TikTok—reveals significant research gaps. Media literacy education, parental monitoring, and psychological interventions such as cognitive-behavioral therapy have been identified as effective strategies for reducing negative outcomes (Orben, 2020; Ahmadi et al., 2022). Social media use is associated with increased depressive symptoms among adolescents, with psychological mechanisms and cultural factors amplifying these effects. Educational and psychological interventions may reduce negative impacts; nevertheless, there is a critical need for longitudinal research and culturally adapted interventions in Iran. This review underscores the importance of evidence-based policymaking to support adolescent mental health.
  •   کلمات کلیدی به انگلیسی : Social media; Instagram; TikTok; Mental health; Depression; Social comparison; FOMO; Digital addiction; Adolescents; Iran.
  •  صفحات : 27-38
  •   دانلود فایل ( 431.40 KB )