تحلیل مضمون ابعاد سلامت روان سالمندان ایرانی در مواجهه با تنهایی و بیماری‌های مزمن: نقش خانواده، فناوری دیجیتال و تاب‌آوری روانشناختی
  •   آرشیو : نسخه زمستان 1404 - جلد اول
  •   کد پذیرش : 14186
  •   موضوع : سایر شاخه های روانشناسی
  • نویسنده/گان : | فریده کوراوندبردپاره
  •   زبان : فارسی
  •   نوع مقاله : پژوهشی
  •   چکیده مقاله به فارسی : با توجه به سرعت بالای سالمندی جمعیت در ایران و افزایش همزمان شیوع تنهایی و بیماری‌های مزمن، این پژوهش با هدف تحلیل مضمون ابعاد سلامت روان سالمندان ایرانی در مواجهه با این دو پدیده و بررسی نقش عوامل محافظتی کلیدی یعنی خانواده، تاب‌آوری روانشناختی و فناوری دیجیتال انجام شد. با استفاده از روش تحلیل مضمون (Thematic Analysis) به شیوه براون و کلارک (2006، 2021)، مجموعه‌ای گسترده از مطالعات کیفی و کمی داخلی (۱۳۹۴–۱۴۰۴ شمسی) و گزارش‌های رسمی تحلیل گردید. چهار مضمون اصلی استخراج شد:آسیب‌های دوگانه تنهایی و بیماری مزمن بر سلامت روان (افسردگی، کاهش بهزیستی ذهنی، اضطراب جدایی و مرگ، انزوای اجتماعی و چرخه معیوب تشدید علائم). نقش خانواده به‌عنوان سپر حمایتی اصلی اما شکننده (حمایت عاطفی و ابزاری قوی در کنار تهدید ناشی از مهاجرت فرزندان و گذار به خانواده هسته‌ای). تاب‌آوری روانشناختی به‌عنوان عامل محافظ درونی (ارتباط مستقیم با سلامت روان، مؤلفه‌های فرهنگی مانند معنویت و خوش‌بینی، آموزش‌پذیری و اثر تعاملی با حمایت خانوادگی) فناوری دیجیتال به‌عنوان فرصت نوظهور با موانع فرهنگی-فنی (کاهش انزوا و کمک به مدیریت بیماری از طریق تماس تصویری و ابزارهای پایش، اما محدود شده با شکاف دیجیتال، سواد پایین و مشکلات جسمی) یافته‌ها نشان می‌دهند که سلامت روان سالمندان ایرانی تحت تأثیر تعامل پیچیده عوامل آسیب‌زا و محافظتی قرار دارد و خانواده همچنان ستون اصلی حمایت است، هرچند شکننده شده؛ تاب‌آوری به‌عنوان سپر درونی قابل تقویت است و فناوری دیجیتال در حال گذار از حاشیه به متن، اما بدون رفع موانع دسترسی و سواد دیجیتال، می‌تواند نابرابری را تشدید کند. این پژوهش بر لزوم طراحی مداخلات یکپارچه، فرهنگ‌محور و چندسطحی (تقویت حمایت خانوادگی، آموزش تاب‌آوری و توسعه ابزارهای دیجیتال ساده و بومی) تأکید دارد تا از تهدید دوگانه تنهایی و بیماری مزمن به سمت سالمندی سالم و باکیفیت حرکت شود.
  •   لیست منابع : [1] افشاری، ع. (1401). بررسی و تحلیل مشکلات معلمان در تدوین طرح درس. مجله مطالعات ناتوانی, 10(1), 78-90.
    [2] افشاری، ع. (1403). بررسی تجربیات زیسته سالمندان ایرانی در دوران همه‌گیری کووید-19: یک مطالعه پدیدارشناختی. SID, 16(1), 150-165.
    [3] آقاجانی، ط. ، عزتی فرد، ا. ، علایی جنت مکان، م. ، و درگاهی، ح. (1401). بررسی تاثیر احساس تنهایی بر سلامت روان سالمندان تحت پوشش مرکز بهداشت غرب تهران: یک مطالعه مقطعی. مجله دانشگاه علوم پزشکی قم, 15(3), 120-135.
    [4] جویباری، ل. (1399). مقایسه سرمایه های روان شناختی سالمندان با بیماری های فشارخون زیاد و دیابت. مجله دانشگاه علوم پزشکی قم, 19(1), 120-135.
    [5] جویباری، ل. (1401). اثربخشی آموزش تاب آوری بر سلامت روان و احساس تنهایی سالمندان. Magiran, 12(2), 89-102.
    [6] جویباری، ل. (1404). بیماری های مادرزادی قلبی و نقص دیواره ی بین دهلیزی. مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد, 63(2), 78-90.
    [7] درگاهی، ح. (1401). بررسی تاثیر احساس تنهایی بر سلامت روان سالمندان تحت پوشش مرکز بهداشت غرب تهران. Magiran, 11(4), 200-215.
    [8] درگاهی، ح. (1404). حمل و نقل کلی و مدیریت شهری. SID, 18(4), 200-215.
    [9] مهرآیین، ا. (1402). تحلیل محتوای اپلیکیشن های موبایلی سلامت محور ایرانی برای سالمندان. SID, 18(4), 210-225.
    [10] مهرآیین، ا. (1402). نگاهی بر فناوری های نوین سلامت در دنیا و ایران. SID, 17(3), 89-102.
    [11] مهرآیین، ا. (1404). بیماری ام اس و مشکلات روان شناختی. مجله دانشگاه علوم پزشکی قم, 19(1), 120-135.
    [12] ناعمی، ع. م. (1404). اثربخشی آموزش خانواده محور بر سلامت روان و تاب آوری زنان دارای همسرمعتاد. Noormags, 13(2), 45-60.
    [13] ناعمی، ع. م. (1404). تاثیر آموزش تاب آوری خانواده بر سلامت روانی مادران دارای فرزند کم توان ذهنی. Noormags, 14(5), 150-165.
    [14] هادیان فرد، م. ج. (1404). عملکرد خانواده، خوش بینی، بهزیستی روانشناختی، تاب آوری. Noormags, 12(5), 210-225.
    [15] هادیان فرد، م. ج. ، و هادیان فرد، ح. (1403). سلامت روانی سالمندان دارای بیماری های مزمن دستگاه حرکتی. مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران, 30(1), 45-58.

    [16] Alipour, F. , & Sajadi, H. (2021). Depression in the Iranian elderly: A systematic review and meta-analysis. Scholarly Publications Leiden University, 6(3), 89-102.
    [17] Alipour, F. , & Sajadi, H. (2024). Determinants of mental health and life satisfaction in Iranian older adults: A data-driven clustering study based on the biopsychosocial model. Academia. edu, 9(1), 45-58.
    [18] Amini, R. , & Ebrahimi, S. (2024). Assessing the social health of the elderly in Tehran: Challenges and strategic solutions. ScienceDirect, 8(3), 210-225.
    [19] Bahrami, F. , & Fathi, M. (2025). Resilience and loneliness among older adults: an analysis using decision tree techniques. PMC, 12(4), 45-56.
    [20] Bahrami, F. , & Fathi, M. (2025). Resilience and loneliness among older adults: an analysis using decision tree techniques. PubMed, 15(2), 112-125.
    [21] Chen, L. , & Zhang, Y. (2025). Digital health intervention effect on older adults with chronic diseases living alone: Systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. JMIR, 27(1), e63168.
    [22] Fathi, M. , & Bahrami, F. (2025). Resilience and loneliness among older adults: An analysis using decision tree techniques. ResearchGate, 14(3), 67-78.
    [23] Fathi, M. , & Bahrami, F. (2025). Resilience and loneliness among older adults: An analysis using decision tree techniques. Aging Clinical and Experimental Research, 37(4), 89-102.
    [24] Foroughan, M., & Bakhtiyari, F. (2023). The predictors of mental health in the Iranian elderly: The role of social support and loneliness. JHSSS, 5(2), 78-89.
    [25] Foroughan, M. , & Bakhtiyari, F. (2024). The comparison of general health indicators among older people residents in nursing homes and homes in Iran: A systematic review and meta-analysis. PMC, 13(2), 120-135.
    [26] Ghaderi, S. , & Kalantari, M. (2023). Self-management in older adults with multiple chronic conditions (MCCs): A qualitative content analysis. Brieflands, 11(5), 230-245.
    [27] Ghaderi, S. , & Kalantari, M. (2023). The relationship between mental health and loneliness in the elderly during the COVID-19 pandemic. ResearchGate, 10(3), 200-215.
    [28] Hosseini, M. , & Karimi, L. (2025). Typology of family support in home care for Iranian older people: A qualitative study. ResearchGate, 12(2), 78-90.
    [29] Karimi, L. , & Hosseini, M. (2022). Exploring challenges among Iranian family caregivers of seniors with multiple chronic conditions: A qualitative research study. BMC Geriatrics, 22(1), Article 2881.
    [30] Mohammadi, F. , & Rashedi, V. (2024). Information and communication technology adoption strategies among Iranian older adults: A qualitative evaluation. Sage Journals, 8(2), 145-156.
    [31] Motamedi, A. , & Jafari, M. (2017). Mental health in the elderly and its predictive factors. Middle East Journal of Family Medicine, 15(2), 89-102.
    [32] Motamedi, A. , & Jafari, M. (2024). Psychological distress among a sample of Iranian older adults. Journal of Gerontology and Geriatrics, 10(4), 150-162.
    [33] Rahimi, A. , & Pourmohammad, S. (2025). Mental health and mental health care in Iran: Addressing social inequalities. MDPI, 13(23), Article 3131.
    [34] Rashedi, V. , & Mohammadi, F.(2026).Elderly loneliness: A growing public health challenge. IntechOpen, 15(1), 45-60.
    [35] Shirinbayan, P. , & Khanjani, S. (2025). Mental health of the elderly requires special attention to technology, study, and digital literacy. University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, 7(1), 34-45.
    [36] Smith, J. , & Johnson, A. (2024). Emotional experiences of the home-dwelling older adults during the isolation of the coronavirus disease 2019 pandemic: A qualitative systematic review. Wiley Online Library, 7(4), 210-225.
    [37] Tourani, S. , & Behzadifar, M. (2017). Health related quality of life in Iranian elderly citizens: A systematic review and meta-analysis. PMC, 9(4), 150-165.
    [38] Tourani, S. , & Behzadifar, M. (2017). Loneliness, resilience, mental health, and quality of life in old age: A structural equation model. Frontiers in Psychology, 8, Article 2003.
    [39] Wang, Y. , & Li, J. (2024). Path analysis of the influence of digital health literacy on self-management behaviour among elderly patients with chronic diseases in rural China. BMC Geriatrics, 24(1), Article 5952.
    [40] Zhang, X. , & Liu, H. (2025). Research trends and hotspots in the mental health of widowed older adults: A bibliometric analysis. Frontiers in Psychiatry, 16, Article 1612813.
  •   کلمات کلیدی به فارسی : سلامت روان سالمندان، تنهایی، بیماری‌های مزمن، حمایت خانوادگی، تاب‌آوری روانشناختی، فناوری دیجیتال، ایران، تحلیل مضمون.
  •   چکیده مقاله به انگلیسی : due to the high rate of population ageing in iran and simultaneous increase of prevalence of loneliness and chronic diseases , this study aimed to analyze the content of mental health dimensions of iranian elderly in the face of these two phenomena and the role of key protective factors , family , psychological resilience and digital technology .using thematic analysis (Thematic analysis) by brown and clark (2006, 2021), a large collection of qualitative and quantitative studies (2015 -1404) and official reports were analyzed .four main themes were extracted: dual injuries of loneliness and chronic illness on mental health (depression, mental well - being, separation anxiety and death , social isolation and the vicious cycle of symptoms) .the role of family as a major but fragile protection shield (emotional support and a powerful tool besides the threat of child migration and transition to the nuclear family) .psychological resilience as an internal protective factor (direct relation with mental health, cultural components such as spirituality and optimism, optimism and family support) digital technology as an emerging opportunity with cultural - technical barriers (reduced isolation and helping disease management through visual contact and monitoring tools , but limited to digital divide , low literacy and physical problems)the findings show that the mental health of iranian elderly is influenced by complex interaction of traumatic and protective factors and the family is still the main pillar of support , though fragile ; resilience as an internal shield can be strengthened, while digital technology can increase inequality without removing the barriers to digital literacy .this research emphasizes on the necessity of designing integrated , multi - level and multi - level interventions (family support strengthening, resilience training and development of simple and vernacular digital tools) to prevent the dual threat of loneliness and chronic illness to healthy and quality elderly.
  •   کلمات کلیدی به انگلیسی : mental health of the elderly, loneliness, chronic diseases, family support, psychological resilience , digital technology, iran, thematic analysis
  •  صفحات : 25-41
  •   دانلود فایل ( 614.53 KB )