اثربخشى درمان شناختى رفتارى بر استرس بعد از سانحه و افسردكى نوجوانان بدسريرست و بی‌سريرست مراكز نگهداری شبانه روزى شهر شيراز

•   آرشیو : نسخه بهار 1405 - جلد دوم
•   کد پذیرش : 141205
•   موضوع : روانشناسی بالینی
• نویسنده/گان : | سیده تارا حسینی حقیقی، حسن خضری.
•   زبان : فارسی
•   نوع مقاله : پژوهشی
•   چکیده مقاله به فارسی : نوجوانان بدسرپرست و بی‌سرپرست به دلیل تجربه‌های آسیب‌زا و شرایط محیطی پرتنش، در معرض مشکلات جدی در حوزه سلامت روان، افسردگی و علائم استرس پس از سانحه قرار دارند. این مسئله ضرورت ارزیابی مداخلات کارآمد برای ارتقای سلامت روان این گروه را برجسته می‌سازد. هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی درمان شناختی‌ـ‌رفتاری بر استرس پس از سانحه، سلامت روان و افسردگی نوجوانان ساکن مراکز نگهداری بود. مطالعه به‌صورت نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون همراه با گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل نوجوانان ۱۲ تا ۱۸ ساله ساکن مراکز نگهداری شهر شیراز بود و از میان آن‌ها ۳۰ نفر با روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. مداخله شامل ۱۲ جلسه درمان شناختی‌ـ‌رفتاری بود و ابزارهای مورد استفاده عبارت بودند از: پرسشنامه سلامت عمومی GHQ-28 (گلدبرگ و هیلر، ۱۹۷۹)، پرسشنامه افسردگی بک ۲۱‌سؤالی (بک و همکاران، ۱۹۶۱)، و مقیاس استرس پس از سانحه میسی‌سی‌پی (کین و همکاران، ۱۹۸۷). تحلیل داده‌ها با روش‌های آماری استنباطی مبتنی بر تحلیل کوواریانس انجام شد. نتایج نشان داد که این مداخله موجب کاهش قابل‌توجه علائم PTSD و افسردگی و بهبود چشمگیر سلامت روان شد. این یافته‌ها بیانگر کارآمدی درمان شناختی‌ـ‌رفتاری برای ارتقای سلامت روان نوجوانان در محیط‌های نگهداری هستند و تأکید می‌کنند که استفاده از این رویکرد می‌تواند در برنامه‌های حمایتی مراکز مشابه به‌طور مؤثری به کار گرفته شود.
•   لیست منابع : [1] اسماعیلی، معصومه؛ قهری، حسین؛ و نادر، مقصود. (1393). اثربخشی درمان شناختی–رفتاری و ذهن‌آگاهی بر سلامت روان، سلامت اجتماعی و اعتیاد. سلامت روان، 1(4).
  [2] تقوی، سید محمود. (1380). بررسی روایی و پایایی پرسشنامه سلامت عمومی (GHQ). مجله روان‌شناسی، 4، 381–398.
  [3] دهقانی، یوسف. (1395). بررسی اثربخشی درمان شناختی–رفتاری بر سلامت روان و باورهای غیرمنطقی مادران دارای فرزند مبتلا به اوتیسم. مجله دانشگاه علوم پزشکی مازندران، 26(135)، 87–98.
  [4] رجبی، غلامرضا؛ شعبانی اهوازی، شهرام؛ الهی، ایمان؛ و عباس. (1397). تأثیر درمان شناختی–رفتاری گروهی بر کاهش نشانه‌های افسردگی در دختران نوجوان. مجله مطالعات روان‌شناسی تربیتی، 15(29)، 125–148.
  [5] رحیمی‌مقدم، مریم؛ عباس‌پور، عباس. (1394). تأثیر شیوه‌های جدید آموزش بر خلاقیت و پیشرفت تحصیلی دانشجویان. مجله آموزش و یادگیری، 4(4)، 119–142.
  [6] رستمی، فاطمه؛ اشرف‌تلاش، رضا؛ سیده هاله ابوالحسنی؛ و مریم. (1395). مقایسه اثربخشی درمان شناختی–رفتاری و درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی در افزایش فعالیت و کاهش وزن افراد چاق مبتلا به بیماری کرونر قلبی. فصلنامه علمی–پژوهشی روان‌شناسی سلامت، 8(31)، 53–78.
  [7] سالمی، سیماک؛ جوکار، بهرام؛ و محرک‌زاده، نرگس. (1386). تاب‌آوری، سلامت روان و رضایت‌مندی از زندگی. مجله روان‌پزشکی و روان‌شناسی بالینی ایران، 13(2)، 295–329.
  [8] فاضلی، مرتضی؛ اجتماعی، زهرا؛ و حسین، هاشمی اسماعیلی. (1393). اثربخشی درمان شناختی–رفتاری بر انعطاف‌پذیری شناختی افراد افسرده. مجله سلامت روان، 5(34)، 27–36.
  [9] نژاد توانا، علی؛ رضازاده، محمدی؛ و همکاران. (1396). رابطه سرمایه روان‌شناختی و سلامت روان در زنان. پنجمین همایش علمی پژوهشی علوم تربیتی و روان‌شناسی، تهران.
  [10] کیمیایی، سیدعلی؛ خادمیان، حسن؛ و فردادی، حسن. (1390). حفظ قرآن و تأثیر آن بر مؤلفه‌های سلامت روان. سلامت روان، 2(1)، 1–20.
  [11] گنجی، مهدی. (1393). آسیب‌شناسی روانی DSM-5. تهران: ساوالان.
  [12] لطافتی، پریس؛ و امین، رامین. (1389). معیارهای سلامت روان. رشد مشاور مدرسه، شماره 22.
  [13] میانجی، فرد؛ و بهروز. (1386). بهداشت روان (چاپ هشتم). تهران: نشر ققنوس.
  [14] نوربالا، احمدعلی. (1393). سلامت روانی–اجتماعی و راهکارهای بهبود آن. مجله روان‌پزشکی و روان‌شناسی بالینی ایران، 17(2)، 151–156.
  [15] درخش، محمد؛ مرادی، علیرضا؛ حسنی، جعفر؛ و قائدیانی، جوهری، علی. (1394). اثربخشی درمان شناختی–رفتاری بر کاهش علائم آسیب‌شناختی اختلال استرس پس از سانحه در نوجوانان. نشریه دانشگاه علوم پزشکی البرز، 4(3)، 168–175.
  [16] سلیمانی، سمانه؛ حیدری، مصطفی؛ و نوروزی، اصغر. (1402). اثربخشی درمان شناختی–رفتاری بر کاهش نشانه‌های افسردگی در افراد با سوءمصرف مواد مخدر. اولین همایش ملی آسیب‌های اجتماعی–فرهنگی شهری، سلماس.
  [17] عسگری‌دوست، لیلا؛ ترابی، احمد؛ سبزواری، پریسا؛ و سروری‌نیا، سهیلا. (1402). مقایسه اثربخشی درمان شناختی–رفتاری با طرحواره‌درمانی بر کاهش افسردگی و افزایش امید به زندگی در افراد وابسته به مواد مخدر. اولین کنفرانس بین‌المللی روان‌شناسی و علوم اجتماعی، قم.
  [18] فتحی‌پور، عاطفه. (1402). مقایسه اثربخشی درمان شناختی–رفتاری (CBT) و گشتالت‌درمانی بر افسردگی و اضطراب فراگیر افراد دارای معلولیت. نخستین همایش ملی مطالعات علوم روان‌شناختی و رفتاری با محوریت سبک زندگی و سلامت روان، شیراز.
  [19] مرادی، علیرضا؛ کریمی، یوسف؛ حسینی، ندا؛ و امینی، ندا. (1397). اثربخشی درمان شناختی–رفتاری در بهبود اختلال استرس پس از سانحه. مطالعه موردی زلزله‌زدگان کرمانشاه. Scientific Journal of Rescue and Relief، 10(38)، 90–100.
  [20] ناظری، محمد؛ ریاحی، نادر. (1395). تأثیر آموزش مدیریت استرس با سبک شناختی–رفتاری بر استرس و سلامت روان والدین کودکان معلول ذهنی. مجله روان‌شناسی کاربردی، 17(2)، 32–41.
  [21] همتی‌نژاد، حسن؛ زینالی، علی. (1396). اثربخشی درمان شناختی–رفتاری بر بهبود سلامت روانی مادران دارای دانش‌آموزان کم‌توان. مجله پزشکی ارومیه، 28(5)، 296–304.
  [22] یازده‌حسنی، علی؛ فرج‌بخش، کیانوش. (1393). بررسی اثربخشی درمان شناختی–رفتاری و گروه‌درمانی بر کاهش اختلالات رفتاری نوجوانان. مجله سلامت روان، 4(14)، 71–94.
  [23] جاوید، نین؛ حسین، قهری؛ و محمد. (1400). اثربخشی درمان شناختی–رفتاری گروهی بر افزایش تاب‌آوری جانبازان مبتلا به PTSD. پرستار و پزشک در رزم، 9(31)، 84–91.
  [24] خانجانی، پور؛ مرادی، علیرضا؛ و مودی‌بادی، مریم. (1398). نیمرخ علائم اختلال استرس پس از سانحه و ابعاد شناختی–هیجانی نظریه ذهن در کودکان بی‌سرپرست. مطالعات روان‌شناختی، 15(3)، 73–88.
  [25] دادرس، ت. (1402). اثربخشی درمان ترکیبی تحریک الکتریکی فراجمجمه‌ای (tDCS) همراه با درمان شناختی–رفتاری بر بهبود علائم افسردگی در بیماران مبتلا به مالتیپل اسکلروزیس. یازدهمین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در روان‌شناسی و علوم تربیتی.
  [26] Ato, J. (2021). Psychological Treatments for PTSD: EMDR versus Other Therapeutic Approaches. Journal of Anxiety and Trauma.
  [27] Beck, A. T., & Haigh, E. A. P. (2014). Advances in Cognitive Behavioral Therapy. Annual Review of Clinical Psychology, 10, 1–26.
  [28] Bukhari, S. R., & Afzal, F. (2020). Treating Post-Traumatic Stress Disorder with Cognitive Behavior Therapy: A Case Study. Pakistan Journal of Medical Research, 59(3), 120–123.
  [29] Cénat, J. M., Farahi, S. M. M. M., Rousseau, C., Bukaka, J., Darius, W. P., Derivois, D., & Lueye, N. (2023). Prevalence and factors related to post-traumatic stress disorder and depression symptoms among children and adolescents survivors and orphans of Ebola virus disease in the Congo during the COVID-19 pandemic. Journal of Adolescent Health, 73(6), 1019–1029.
  [30] Davidson, B., & Lapa, A. (2018). Comparison parents and social workers assessment of the quality of life of children at risk. Journal of Children and Youth Services Review, 32, 711–719.
  [31] Ehlers, A., & Clark, D. M. (2000). A cognitive model of posttraumatic stress disorder. Behaviour Research and Therapy, 38(4), 319–345.
  [32] Friedman, M. J. (2009). Posttraumatic stress disorder: An overview. In Comprehensive Textbook of Psychiatry (9th ed., pp. 1958–1973). Lippincott Williams & Wilkins.
  [33] Hofmann, S. G., Asnaani, A., Vonk, I. J. J., Sawyer, A. T., & Fang, A. (2012). The Efficacy of Cognitive Behavioral Therapy: A Review of Meta-Analyses. Cognitive Therapy and Research, 36(5), 427–440.
  [34] Hudays, A., Gallagher, R., Hazazi, A., Arishi, A., & Bahari, G. (2022). Eye movement desensitization and reprocessing versus cognitive behavior therapy for treating posttraumatic stress disorder: A systematic review and meta-analysis. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(24), 16836.
  [35] Mariyati, M., Aini, D. N., & Livana, P. H. (2020). Effectiveness of cognitive behavior therapy on post traumatic stress disorder in adolescent victims of violence. EurAsian Journal of Biosciences, 14(2).
  [36] Mansour, M., Joseph, G. R., Joy, G. K., Khanal, S., Dasireddy, R. R., Menon, A., & Modi, S. (2023). Post-traumatic stress disorder: A narrative review of pharmacological and psychotherapeutic interventions. Cureus, 15(9).
  [37] Masuda, A., & Tully, E. C. (2012). The role of mindfulness and psychological flexibility in somatization, depression, anxiety, and general psychological distress in a nonclinical college sample. Journal of Evidence-Based Complementary & Alternative Medicine, 17(1), 66–71.
  [38] Öst, L. G., Enebrink, P., Finnes, A., Ghaderi, A., Havnen, A., Kvale, G., & Wergeland, G. J. (2023). Cognitive behavior therapy for adult post-traumatic stress disorder in routine clinical care: A systematic review and meta-analysis. Behaviour Research and Therapy, 104323.
  [39] Petricia, M. (2020). The Effect of EMDR in the Treatment of PTSD: A Comprehensive Review. Psychological Studies.
  [40] Rosenthal, N. E., & Praschak-Rieder, N. (2021). Seasonal affective disorder: Diagnosis and treatment. American Journal of Psychiatry, 178(7), 574–585. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2021.20070816
  [41] Silva, R. R., Cloitre, M., Davis, L., Levitt, J., Gomez, S., Ngai, I., & Brown, E. (2003). Early intervention with traumatized children. Psychiatric Quarterly, 74, 333–347.
  [42] Vernberg, E. M., La Greca, A. M., Silverman, W. K., & Prinstein, M. J. (1996). Prediction of posttraumatic stress symptoms in children after Hurricane Andrew. Journal of Abnormal Psychology, 105(2), 237–248.
  [43] World Health Organization (WHO). (2021). Mental health: Strengthening our response. Retrieved from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-health-strengthening-our-response
  [44] Yang, B. Z., & Breslau, N. (2004). Cortisol response and the risk of PTSD. Psychoneuroendocrinology, 29(9), 1062–1073.
•   کلمات کلیدی به فارسی : درمان شناختی‌ـ‌رفتاری، استرس پس از سانحه، افسردگی، سلامت روان، نوجوانان بدسرپرست، مراکز نگهداری.
•   چکیده مقاله به انگلیسی : Maltreated and orphaned adolescents face serious risks of mental health issues, depression, and post-traumatic stress disorder (PTSD) symptoms due to traumatic experiences and stressful environmental conditions. This highlights the urgency of evaluating effective interventions to promote the mental well-being of this vulnerable group. The present study aimed to examine the effectiveness of Cognitive-Behavioral Therapy (CBT) on PTSD, mental health, and depression among adolescents residing in care centers. This research employed a quasi-experimental pretest-posttest design with a control group. The statistical population included adolescents aged 12 to 18 years living in residential centers in Shiraz, of whom 30 were selected via simple random sampling. The intervention consisted of 12 CBT sessions. The research instruments were the General Health Questionnaire (GHQ-28; Goldberg & Hillier, 1979), the Beck Depression Inventory (BDI; Beck et al., 1961), and the Mississippi Scale for PTSD (Keane et al., 1987). Data analysis was conducted using inferential statistics through analysis of covariance (ANCOVA). The results revealed that the intervention significantly reduced PTSD and depression symptoms and remarkably improved mental health. These findings demonstrate the efficacy of CBT in enhancing the psychological well-being of adolescents in residential settings and emphasize that integrating this approach into support programs can be highly effective.
•   کلمات کلیدی به انگلیسی : Cognitive-Behavioral Therapy, Post-Traumatic Stress Disorder, Depression, Mental Health, Maltreated Adolescents, Residential Care Centers.
•  صفحات : 82-90
•   دانلود فایل ( 382.18 KB )