بررسی تجربیات زندگی روزمره متاهلان در حل تعارض زوجین و فرسودگی هیجانی با رویکرد تحلیل مضمون

•   آرشیو : نسخه تابستان 1405 - جلد دوم
•   کد پذیرش : 141231
•   موضوع : روانشناسی تربیتی
• نویسنده/گان : | سید علی موسوی اصل، الهام شمسیان، لیلا سهرابی زاده
•   زبان : فارسی
•   نوع مقاله : پژوهشی
•   چکیده مقاله به فارسی : تعارض‌های زناشویی و ناتوانی در مدیریت مؤثر آن‌ها از عوامل مهم تضعیف روابط زوجین و بروز فرسودگی هیجانی هستند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تجربه‌های روزمره متأهلان در حل تضادهای زوجی و ارتباط آن با فرسودگی هیجانی، با رویکرد کیفی و به روش تحلیل مضمون انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق با ۱۳ زوج متأهل ساکن تهران که دست‌کم دو سال سابقه زندگی مشترک داشتند، گردآوری و بر اساس الگوی شش‌مرحله‌ای براون و کلارک (2006) تحلیل شدند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام گرفت و گردآوری داده‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. یافته‌ها به شناسایی ۷ مضمون فراگیر، ۲۵ مضمون سازمان‌دهنده و ۹۱ مضمون پایه منجر شد. مضامین فراگیر شامل: بسترهای شکل‌گیری تضاد در زندگی مشترک، تجربه هیجانی و فرسودگی تدریجی زوجین، تضعیف پیوند عاطفی در اثر تعارض‌های حل‌نشده، راهبردهای ناکارآمد مواجهه با تعارض، راهبردهای کارآمد حل و تنظیم تعارض، رشد فردی و یادگیری تعاملی در بستر تعارض، و بازسازی و تداوم رابطه پس از تعارض بودند. نتایج نشان داد تداوم تعارض‌های حل‌نشده با خستگی روانی و کاهش رضایت زناشویی همراه است، در حالی که گفت‌وگوی محترمانه، شنیدن فعال، تنظیم هیجان و حمایت حرفه‌ای می‌توانند فرسودگی هیجانی را کاهش دهند.
•   لیست منابع : [1] احمدی، عماد؛ جعفری روشن، مرجان و باصری، احمد. (۱۴۰۳). تبیین مدل سازگاری زناشویی براساس باورهای غیرمنطقی و راهبردهای حل تعارض با میانجی‌گری انعطاف‌پذیری شناختی و نقش تعدیل‌گر عمر. فصلنامه روان‌شناسی تجربی و شناختی، 1(1)، 68-84.
  [2] اکبری، ‌یونس و ترکاشوند‌مرادآبادی، محمّد. (2021). برآورد وضعیت تعارض بین زوجین و راه‌حل‌های رفع آن بر مبنای تحلیل ثانویه داده‌های پیمایش ملی خانواده در ایران. پژوهش‌های میان رشته ای زنان، 9(3)، 7-24.
  [3] پاداش، زهرا‌؛ یوسفی، زهرا‌؛ عابدی، محمد رضا و ترکان، هاجر. (2021). اثربخشی مشاوره زناشویی به روش گاتمن بر رضایت زناشویی و سازگاری زناشویی زنان متأهل متمایل به طلاق. مجله علوم روانشناختی ، 20(104)، 1423-1436.
  [4] تلارمی، ژاله‌؛ اکبر نژاد مشهدی، مرضیه. (1396). بررسی مهارت زندگی در بين جوانان در هنگام ازدواج و ارتباط آن با موفقيت زوجين در طول زندگی، فصلنامه روانشناسی و علوم رفتاری ایران، 11، 150-161.
  [5] تیماج، فهیمه؛ رشیدزاده، شبنم‌؛ عشرتی، مینا‌؛ کرم‌رودی، اطلس‌؛ ریاضی، نسترن و جانباز، مهدی. (۱۴۰۴). اثربخشی زوج‌درمانی هیجان‌مدار بر تعارضات و سازگاری زناشویی زوجین مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره شهر تهران. فصلنامه روان‌شناسی تجربی و شناختی، ۲(۲)، ۱-۱۳.
  [6] خراط زاده، مهتاب‌؛ جواهری، عباس‌؛ غلامعلی لواسانی، مسعود. (2022). پیش‌بینی دلزدگی زناشویی، بر اساس طرح‌واره‌های ناسازگار اولیه و سرمایه روان‌شناختی. فصلنامه فرهنگی-تربیتی زنان و خانواده، 17(59)، 61-83. ‌
  [7] خالدی سردشتی، مسیب‌؛ محمدی، اصغر و هاشمیان فر، سید علی. (2024). بررسی تأثیر آموزش‌ها و مشاوره‌های قبل از ازدواج بر سازگاری زوجین در سه سال اول زندگی مشترک در بین جوانان ازدواج کرده شهرهای اصفهان و شهرکرد. فصلنامه زن و جامعه، 15(57)، 1-18. ‌
  [8] خانی، سعید‌؛ دانش‌مهر، حسین و بهزادی‌نیا، اسرین. (2023). ارتباط بین تعارض کار-خانواده و نگرش‌های ازدواج-فرزندآوری: مطالعه‌ای در بین زنان شاغل در شهر سنندج. نامه انجمن جمعیت شناسی ایران، 18(35)، 191-233.
  [9] دهایی، شهناز‌؛ آقا یوسفی، علیرضا‌؛ و فرقدانی، آزاده. (۱۳۹۹). اثربخشی درمان تمایزیافتگی خود مبتنی بر نظریه سیستم‌های خانواده بوون بر تعهد زناشویی زوجین مراجعه کننده به مراکز مشاوره فرماندهی انتظامی تهران بزرگ. نشریه طب انتظامی. 10(1)، 63-70.
  [10] رفعتی، حمید؛ ملا محمدعلی، امیر؛ و قیوم‌زاده، محمود. (1402). بررسی روابط زوجین در حقوق ایران و نقش آن در استحکام نهاد خانواده. خانواده‌درمانی کاربردی، 4(1)، 624–637.
  [11] ربانی، شیرین‌؛ دیاریان، محمدمسعود و نامدارپور، فهیمه. (2022). بررسی کیفی علل تعارض زوجین در یک مطالعه اکتشافی. مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، 65(5)، 2211-2214.
  [12] رضایی، سحر و رسولی، آرش. (1398). ساخت و اعتباریابی پرسشنامه سکوت زناشویی. فصلنامه اندازهگیری تربیتی، 9(36،)167-182.
  [13] زارعی محمودابادی، حسن. (2022). واکاوی علل و زمینه‌های وقوع خیانت زناشویی در زنان و مردان متاهل در ایران: یک مطالعه فراترکیب کیفی. روانشناسی خانواده، 8(2)، 26-38. ‌
  [14] سفیداری، لیلا؛ محمدزاده اَبراهیمی، علی و همت‌افزا، پروین. (2022). ، اثربخشی خانواده درمانی سیستمی بوئن بر اضطراب مزمن و تمایزیافتگی در مبتلایان به اختلالات روان‌تنی. مجله علوم روان شناختی،(115)21، 1375-1390.
  [15] شاکری، آسیه‌؛ توانگر مروستی، زهرا. (1401). تأثیر آموزش‌های پیش از ازدواج بر انتظارات زناشویی زوجین در شهر نجف آباد، فصلنامه روانشناسی و علوم رفتاری ایران، 32،11-22.
  [16] صادق‌خانی، مرجان‌؛ امامی‌پور، سوزان و میرهاشمی، مالک. (1402). تدوین الگوی ساختاری طلاق عاطفی بر اساس صفات سه‌گانه تاریک شخصیت و سبک‌های حل تعارض با میانجی‌گری دلزدگی زناشویی. فصلنامه خانواده‌درمانی کاربردی، 4(2)، 444–471.
  [17] صفارپور، آزاده‌؛ زهراکار، کیانوش و فرزاد، ولی‌الله. (2024). بررسی اثربخشی زوج‌درمانی عقلانی-هیجانی-رفتاری بر بهبود کیفیت زندگی و کاهش فرسودگی زناشویی زنان و مردان متأهل. نشریه علمی رویش روان شناسی، 13(2)، 69-78. ‌
  [18] طاهری، الهام‌؛ دیده بان، الهام‌؛ رنجبر مقدم، آرزو و کناقستانی، علی. (2024). نقش میانجی تنهایی اجتماعی-عاطفی در رابطه بین کیفیت روابط زوجین با صفات تیره شخصیت و ارتباط بین کیفیت روابط زوجین با خیانت آنلاین. مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران، 30(1). ‌
  [19] علی اکبری، علی و گرزین مطاعی، فاطمه زهرا. (1403). رابطه راهبردهای تنظیم هیجان و درماندگی آموخته شده با فرسودگی زناشویی براساس نقش میانجی سبک‌های دلبستگی در افراد طلاق. ششمین کنفرانس بین المللی و هفتمین همایش ملی یافته‌های نوین در مدیریت، روانشناسی و حسابداری، تهران: موسسه پژوهشی مدیریت.
  [20] غریبی، لیلا و امینی، ناصر. (1403). مدل‌یابی فرسودگی شغلی بر اساس تعارضات زناشویی با نقش میانجی پریشانی روان‌شناختی در کارکنان پایانه‌های نفتی جزیره خارگ. نوآوری‌های اخیر در روان‌شناسی، 4(2)، 74-90.
  [21] فیست، جس؛ جی. فیست، گریگوری و آنرابرتس، تامی. (1400). نظریه‌های شخصیت، ترجمة یحیی سیدمحمدی، چاپ بیست و دوم، تهران: نشر روان.
  [22] فرجی، جمال الدین‌؛ نامور، هومن و ثنائی، باقر. (1400). بررسی عوامل مؤثر بر فرسودگی زناشویی زوجین در تهران. سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، 5(1)،60-47.
  [23] مهاجرزاده،سید پرهام. (1402). تحلیل روان شناختی شخصیت «پدر» در داستان کوتاه «دل ام سنگین، زبان ام تلخ» نوشته حسین سناپور بر مبنای نظریه دلبستگی جان بالبی. کنفرانس بین المللی زبان،ادبیات، تاریخ و تمدن، گرجستان: دانشگاه بین المللی ابن سینا.
  [24] مدنی، مریم و بشارت، محمد علی. (۱۳۹۸). بررسی ارتباط سبک‌های دلبستگی در بزرگسالان و مشکلات زناشویی رویش روان شناسی ۸ (۴):۱۴۸-۱۴۱.
  [25] میرمحمدعلی زهرا سادات و رجبی،مجیدرضا. (1404). پیش بینی خیانت زناشویی با توجه به خستگی (جسمی، عاطفی و روانی) زوجین. فصلنامه روانشناسی تجربی و شناختی، 2(2)، 80-92.
  [26] نیازی، محسن‌؛ سیادتیان آرانی، سیدحسین و گودرز، زهرا. (1404). پدیدارشناسی تجربه زیسته زوجین با رضایت زناشویی بالا. فرهنگ مشاوره و روان درمانی، 16(61)، 191-218.
  [27] یارمحمدی واصل، مسیب‌؛ مهرابی پور، محیا و ذوقی پایدار، محمدرضا. (1400). پیش بینی دلردگی زناشویی براساس انواع طرحواره‌های عشق و جهت گیری اهداف زناشویی. فصلنامه پژوهش‌های نوین روانشناختی، 16(62)، 90-108.
  [28] هاشمی زاده آل هاشم، سیده سمیه‌؛ تمنایی فر، محمدرضا و منصوری نیک، اعظم. (1402). تأثیر زوج درمانی طرحواره محور بر سکوت زناشویی و باجگیری عاطفی در زنان با خانواده روانشناسی، زناشویی تعارضات. 127-114،)1(10.
  [29] Azaam Ali, P. , McGarry, J. , & Maqsood, A. (2022). Spousal role expectations and marital conflict: perspectives of men and women. Journal of interpersonal violence, 37(9-10), NP7082-NP7108. https://doi. org/10. 1177/08862605209666
  [30] Ayala Calvo, J. C. , and García, G. M. (2018). Hardiness as moderator of the relationship between structural and psychological empowerment on burnout in middle managers. J. Occup. Organ. Psychol. 91,62-84. doi: 10. 1111/joop. 12194
  [31] Ali PA, McGarry J, Maqsood A. Spousal Role Expectations and Marital Conflict: Perspectives of Men and Women. J Interpers Violence. 2022 May;37(9-10):NP7082-NP7108.. Epub 2020 Oct 26. PMID: 33103547; PMCID: PMC9092914. doi: 10. 1177/0886260520966667
  [32] Adibkia, A. , Emamipour, S. , Keshavarzi Arshadi, F. , & Mohammadkhani, P. (2022). The Relationship Between IrrationalBeliefs and the Marital Satisfaction Based on the Mediating Role of the Conflict Resolution Behavior and the Marital Stress. PCP, 10(3), 225-232. http://jpcp. uswr. ac. ir/article-1-774-en. html
  [33] Alizadeh Akbari, A., & Garzin Motaii, F. Z. (2024). The Relationship of Emotion Regulation Strategies and Learned Helplessness with Marital Burnout Based on the Mediating Role of Attachment Styles in Divorced Individuals. Sixth International and Seventh National Conference on New Findings inManagement Psychology, and Accounting , https://sid. ir/paper/1148355/fa
  [34] Babaei, F. , Abdollahi, M. , Amini Gilvani, M. , & Masoomifard, M. (2024). The Mediating Role of Theory of Mind in the Relationship Between Executive Functions and Marital Burnout Using Structural Equation Modeling and Artificial Neural Networks (SEM-ANN). International Journal of Education and Cognitive Sciences, 5(4), 62-73. https://doi. org/10. 61838/kman. ijecs. 5. 4. 7
  [35] Bowen, M. (1978). In Family therapy in clinical practice. Jason Aronson. Hazan, C. , & shaver, P. R. (1987). Romantic Love Conceptualize as an attachment process. Journal of personality Social psychology, 52, 511- 524.
  [36] Caldwell W, da Estrela C, MacNeil S, Gouin JP. Association between romantic partners' rumination and couples' conflict is moderated by respiratory sinus arrhythmia. J Fa Psychol. 2019 Sep;33(6):640-648. Epub 2019 Jun 10. PMID: 31180699. doi: 10. 1037/fam0000544.
  [37] Chrząstowski,S. (2020). Couple conflicts from an attachment Narrative therapy perspective. Psychoterapia, 3(194),31-44.
  [38] Calatrava M, Martins MV, Schweer-Collins M, Duch-Ceballos C, Rodríguez-González M. Differentiation of self: A scoping review of Bowen Family Systems Theory's core construct. Clin Psychol Rev. 2022 Feb;91:102101. Epub 2021 Nov 13. PMID: 34823190. doi: 10. 1016/j. cpr. 2021. 102101
  [39] Edwards, C., Wittenborn, A. K. , Morgan, P. , Pratt, F. , & Heiden- Rootes, K. (2024). The transition to Teletherapy: Experiences of emotionally focused therapistsJO - Fam Process. https://doi. org/10. 1111/famp. 13068
  [40] Finzi-Dottan, R. (2023). The role of fear of intimacy as mediator between self-differentiation and marital relationship satisfaction: A dyadic model. The Family Journal, 31(3), 392-398. https://doi. org/10. 1177/10664807231163254
  [41] Grunberg, V. A., Bannon, S. M. , Popok, P., Reichman, M. , Dickerson, B. C., & Vranceanu, A. M. (2022). A race against time: couples’ lived diagnostic journeys to young-onset dementia. Aging & Mental Health, 26(11),2223-223. https://doi. org/10. 1080/13607863. 2021. 1966748
  [42] Güler, Ç.Y., & Karaca, T. (2021). The role of differentiation of self in predicting rumination and emotion regulation difficulties. Contemporary Family Therapy, 43(2), 113-123.
  [43] Tavares, A., Crespo, C., & Ribeiro, M. T. (2023). Assessing Silent Conflict: Results from the Portuguese Version of the Silent Interparental Conflict Scale. Contemporary Family Therapy, 45(1),1-10. https://doi. org/10. 1007/s10591-021-09587-5
  [44] Hasani Pouya, F., Gharamaleki, N. S., & Mirzahosseini, H. (2025). The structural model for predicting marital burnout based on attachment styles with the mediating role of marital self-regulation and marital intimacy in married individuals. Applied Family Therapy Journal, 6(1), 29–36. https://doi. org/10. 61838/kman. aftj. 6.1.4
  [45] Khajoei Nejad, F., Rafati, F., Rafati, S., & Dastyar, N. (2023). The association between sexual function, quality of marital relationship and associated factors in women with a history of ectopic pregnancy: a cross-sectional study in Iran. BMC Women's Health, 23(1), 506. https://doi. org/10. 1186/s12905-023-02635-2
  [46] Kocyigit, M., & Uzun, M. (2025). Emotion regulation and couple burnout in marriage: A moderated moderation model of authenticity, sex of parents and having children. Current Psychology, 44(5),3578-3564. doi:10. 1007/s12144-024-07253-1
  [47] Lewin, J. E. & Salger,J. K. (2009). Aninvestigation of The influence. Industrial Marketing Management,38(7):798-805.
  [48] Li, X. , Liu, Q. (2020). Parent–grandparent coparenting relationship, marital conflict and parent–child relationship in Chinese parent–grandparent coparenting families. Children and Youth Services Review, 109, 104-110.
  [49] Markman, H. J. , Hawkins, A. J., Stanley, S. M., Halford, W. K., & Rhoades, G. (2022). Helping couples achieve relationship success: A decade of progress in couple relationship education research and practice,2010–2019. Journal of Marital and Family Therapy,48 (1),251-282. https://doi. org/10. 1111/jmft. 12565
  [50] Mardani, F., Navabinejad, S., & Yousefi, E. (2023). The Effectiveness of Gottman Approach Intervention on Marital Burnout, Emotional Divorce and Emotional Regulation of Conflicted Couples. Jarac,. (3), 16-22. https://doi. org/10. 61838/kman. jarac5. 3. 3
  [51] Musetti, A., Grazia, V., Manari, T., Terrone, G., & Corsano, P. (2021). Linking childhood emotional neglect to adolescents' parent-related loneliness: Self-other differentiation and emotional detachment from parents as mediators. Child Abuse & Neglect, 122, 105338.
  [52] Marici M, Furdui (Florea) A and Runcan P (2025) Religious faith, gratitude, conflict resolution styles, and romantic love. Front. Sociol. 10:1588365. doi: 10. 3389/fsoc. 2025. 1588365
  [53] Maslach, C. (1976). Burned-out. Human Behav., 5(9), 16–22.
  [54] Maslach, C., & Jackson, S. E. (1981). Th e measurement of experienced burnout. J. Org. Behav., 2(2), 99–113. https://doi. org/10. 1002/job. 4030020205
  [55] Maslach, C. (1998). “A multidimensional theory of burnout”. In C. L. Cooper (Ed. ) Th eories of Organiza-tional Stress (pp. 68–85). Oxford: Oxford University Press.
  [56] Nejatian, M., Alami, A., Momeniyan, V., Delshad Noghabi, A., & Jafari, A. (2021). Investigating the status of marital burnout and related factors in married women referred to health centers. BMC Women's Health, 21, 25. https://doi. org/10. 1186/s12905-021-01172-0
  [57] Obioma, I. F. , Raina, M. , Jaga, A. , Asekun, W. A. , Misurya, P. , & Hernandez Bark, A. S. (2025). Gender and marital burnout within four countries: Examining the effects of conflict negotiation styles. Journal of Social and Personal Relationships, 42(12), 3509-3533. https://doi. org/10. 1177/02654075251371383 (Original work published 2025)
  [58] Parsakia, K. , Farzad, V. , & Rostami, M. (2023). The mediating role of attachment styles in the relationship between marital intimacy and self-differentiation in couples. Applied Family Therapy Journal (AFTJ), 4(1), 589-607. https://doi. org/10. 61838/kman. aftj. 4. 1. 29
  [59] Shishkova AM, Bocharov VV. The Burnout Concept as a Theoretical Framework for Investigating the Caregiving Impact of Relatives of Patients withAddictive Disorders. Psychol Russ. 2022 Sep 30;15(3):111-132. PMID: 36699138; PMCID: PMC9833605 doi: 10. 11621/pir. 2022. 0307..
  [60] Tavares, A. , Crespo, C. , & Ribeiro, M. T. (2023). Assessing Silent Conflict: Results from the Portuguese Version of the Silent Interparental Conflict Scale. Contemporary Family Therapy,45(1), 1-1. https://doi. org/10. 1007/s10591-021-09587-5
  [61] Tasew, A. S. , & Getahun, K. K. (2021). Marital conflict among couples: The case of Durbete town, Amhara Region, Ethiopia. Cogent Psychology, 8, 1, https://doi. org/10. 1080/23311908. 2021. 1903127
•   کلمات کلیدی به فارسی : تعارض زناشویی، فرسودگی هیجانی، تجربیات زندگی روزمره، تحلیل مضمون، زوجین متأهل
•   چکیده مقاله به انگلیسی : Marital conflict and the inability to manage it effectively are significant factors in undermining spousal relationships and inducing emotional exhaustion. This qualitative study, utilizing a thematic analysis approach, aimed to explore the lived experiences of married individuals regarding marital conflict resolution and its relationship with emotional exhaustion. Data were collected through in-depth, semi-structured interviews with 13 married couples residing in Tehran with at least two years of marital experience, and analyzed using Braun and Clarke’s (2006) six-phase framework. Participants were selected via purposive sampling, and data collection continued until theoretical saturation was reached. The findings led to the identification of 7 overarching themes, 25 organizing themes, and 91 basic themes. The overarching themes included: the contexts of conflict formation in marital life, emotional experience and gradual spousal exhaustion, the weakening of emotional bonds due to unresolved conflicts, dysfunctional conflict-handling strategies, functional conflict resolution and regulation strategies, personal growth and interactive learning within the context of conflict, and the restoration and continuation of the relationship post-conflict. The results indicated that persistent unresolved conflicts are associated with psychological fatigue and decreased marital satisfaction, whereas strategies such as respectful dialogue, active listening, emotional regulation, and professional support play a crucial role in reducing emotional exhaustion and strengthening the emotional bond between spouses.
•   کلمات کلیدی به انگلیسی : Marital conflict, emotional exhaustion, daily life experiences, thematic analysis, married couples
•  صفحات : 42-62
•   دانلود فایل ( 1.85 MB )